Video‎ > ‎Quan sát bầu trời‎ > ‎Năm 2015‎ > ‎

Quan sát bầu trời tháng 4 năm 2015

Tháng 4 với thời tiết nhìn chung là tốt, bầu trời đẹp trên cả nước. Cả hai miền đều có nhiều ngày nắng đẹp và ban đêm có bầu trời trong vắt, tuy nhiên ở miền nam Việt Nam đang chuẩn bị bước vào mùa mưa và ở miền bắc Việt Nam có nhiều đêm có mưa, có giông bất chợt nên bạn hãy nhớ theo dõi bản tin dự báo thời tiết trước khi quan sát.

Trong tháng 4 năm nay, bạn sẽ được chiêm ngưỡng tận mắt hiện tượng Nguyệt thực toàn phần tại Việt Nam vào đầu tháng, rồi tới cuối tháng bạn sẽ được quan sát Mưa sao băng Lyrid.

Tác giả hình vẽ : MeganeRid.

Các hành tinh buổi chiều tối 

Ngay khi màn đêm vừa buông xuống trong những chiều tháng tư này, bạn sẽ quan sát được hành tinh Kim đang tỏa sáng ở bầu trời hướng tây trong khu vực của chòm sao Taurus (Con bò vàng). Cứ qua mỗi buổi chiều, hành tinh Kim sẽ cao dần hơn trên bầu trời và nó sẽ lên vị trí cao nhất trong năm nay vào tháng 6.

Vào những ngày đầu tháng bạn cũng sẽ có thể thấy được hành tinh Hỏa nằm thấp hơn hành tinh Kim, hành tinh Hỏa sẽ nằm gần đường chân trời và bạn khó quan sát được nó vì khi nó lặn đi là khi ánh hoàng hôn vừa tắt. Trong khi vào những ngày cuối tháng thì hành tinh Thủy sẽ thay thế hành tinh Hỏa mà cùng nhau song hành trên bầu trời chiều với hành tinh Kim, tuy nhiên hành tinh Thủy cũng rất mờ và rất khó quan sát.  

Ngày 11 tháng 4, hành tinh Kim sẽ giao hội gần với cụm sao Pleiades. Ngày 21 tháng 4 thì trăng non đầu tháng sẽ tới gần sao Aldebaran và hành tinh Kim.

Tiếp theo mời bạn nhìn về bầu trời hướng đông vào những buổi chiều tháng tư này. Khi Mặt Trời vừa lặn đi ở chân trời hướng tây thì bạn hãy nhìn về bầu trời hướng đông, bạn sẽ thấy hành tinh Mộc xuất hiện sẵn ở đó đợi bạn quan sát.


Ngày 11 tháng 4, hành tinh Kim sẽ giao hội gần với cụm sao Pleiades. Ngày 21 tháng 4 thì trăng non đầu tháng sẽ tới gần sao Aldebaran và hành tinh Kim.

Tiếp theo mời bạn nhìn về bầu trời hướng đông vào những buổi chiều tháng tư này. Khi Mặt Trời vừa lặn đi ở chân trời hướng tây thì bạn hãy nhìn về bầu trời hướng đông, bạn sẽ thấy hành tinh Mộc xuất hiện sẵn ở đó đợi bạn quan sát.

Hành tinh Mộc nằm cao hơn 60 độ vào những ngày đầu tháng khi màn đêm vừa buông xuống, rồi cứ qua mỗi buổi chiều nó cũng mọc cao lên, cho tới cuối tháng nó sẽ nằm sẵn trên thiên đỉnh khi ánh chiều tắt đi. Hành tinh Mộc đồng hành cùng với chòm sao Cancer, cả hai sẽ cùng mọc và cùng lặn ở chân trời hướng tây sau nửa đêm.

Ngày 26 tháng 4, Mặt Trăng sẽ nằm gần với hành tinh Mộc trong chòm sao Cancer (Con cua).

Các chòm sao và thiên thể 

Những đêm tháng tư này bạn sẽ quan sát được một dải đầy sao sáng vắt ngang bầu trời hướng tây nam trước nửa đêm và hướng đông nam sau nửa đêm, đó là dải Ngân Hà. Đây là khu vực đông đúc các thiên thể sáng, bạn sẽ chiêm ngưỡng được nó tốt hơn trong mùa hè.

Khi quan sát bầu trời đêm tháng tư, bạn sẽ thấy một ngôi sao màu xanh mọc lên từ hướng đông khi màn đêm vừa buông xuống. Ngôi sao này có độ sáng biểu kiến là +1,0, nó cách địa cầu chúng ta 275 năm ánh sáng và sáng hơn Mặt Trời tới hai ngàn lần. Màu xanh của nó cho biết rằng đây là một ngôi sao đang hoạt động mạnh và bùng cháy rất dữ dội. Ngôi sao đó chính là sao Spica – ngôi sao sáng nhất của chòm sao hoàng đạo Virgo (Trinh nữ).

Virgo là một trong mười ba chòm sao hoàng đạo và nó là chòm sao có diện tích lớn thứ hai trên bầu trời. Hiện nay chúng ta có thể quan sát cùng lúc chòm sao có diện tích lớn thứ nhất bầu trời là con rắn Hydra và lớn thứ ba bầu trời là chú gấu lớn Ursa Major. Chòm sao Virgo tôn vinh đức hạnh của người phụ nữ.

Chòm sao này được cho là cô gái Dike – con gái của thần Zeus và Themis, nhưng đôi khi cũng được cho là Astraea – con gái của cha đẻ các vì sao Astraeus và nữ thần bình minh Eos. Virgo thường được mô tả với một đôi cánh ở sau lưng như một thiên thần, tay trái cầm một cọng lúa mì.

Theo Thiên văn học Đông phương, khu vực chòm sao Virgo là khu vực của Giác Mộc Giao (角木蛟) và Cang Kim Long (亢金龙), là hai chòm sao thuộc Nhị thập bát tú (二十八宿), ý nghĩa sừng của một con cá sấu và cổ của một con rồng. Nó là hai trong 7 chòm sao thuộc về Thanh Long (青龍) ở phương Đông, tượng trưng cho Mộc (木) của Ngũ hành (五行) và mùa xuân.

Ngôi sao Spica của chòm sao Virgo là ngôi sao Thiên Môn (天門) hay Giác Tú 1 của chòm Giác Mộc Giao.

Bây giờ bạn hãy chuẩn bị cho mình một cái ống dòm hay kính thiên văn để quan sát những thiên thể thú vị trong chòm sao này nhé.

Thiên hà Sombrero hay Messier 104 nằm về phía đông nam của Virgo, thiên hà này có độ sáng biểu kiến là +8,3 và nó cách chúng ta 28 triệu năm ánh sáng.

Cụm thiên hà Virgo nằm cách từ 5° tới 12° về phía tây của sao Epsilon Virginis, điều này làm cho chòm sao Virgo rất đặc biệt vì có số lượng thiên hà rất phong phú. Một số thiên hà nổi bật trong cụm này là thiên hà elip Messier 49, Messier 59, Messier 60, Messier 89, thiên hà xoắn ốc Messier 58, Messier 61, Messier 90, thiên hà thấu kính Messier 84, Messier 86.

Và cuối cùng là Messier 87, đây là một trong những thiên hà nổi tiếng nhất trên bầu trời, nó là thiên hà sáng nhất, lớn nhất trong cụm, là thiên hà xoắn ốc với nguồn bức xạ sóng vô tuyến mạnh trong vùng phổ tia X từ vùng rộng chứa plasma nóng bao quanh thiên hà. Nó có khối lượng gấp 5 ngàn tỷ lần Mặt Trời của chúng ta và đường kính của nó lớn hơn đường quỹ đạo của hành tinh lùn Diêm Vương.

Ở gần chòm sao Virgo là hai chòm sao nhỏ hơn.

Coma Berenices là một chòm sao với hình ảnh tượng trưng cho mái tóc của Berenices. Bà là một nữ hoàng đã tặng mái tóc dài của mình cho các vị thần để chồng mình an toàn trở về từ chiến tranh. Bạn có thể tìm thấy thiên hà xoắn ốc M64 trong mớ tóc rối của nữ hoàng.

Canes Venatici là chú chó săn của các vị thần. Nó được thợ săn gấu Boötes dẫn dắt và cắn vào chân của chú gấu lớn Ursa Major. Ngôi sao sáng nhất trong chòm sao này là sao Cor Caroli, ý nghĩa là Trái tim của Charles, được đặt tên theo vua Charles Đệ nhất của nước Anh. Chòm sao này sở hữu Messier 51 hay với tên gọi Thiên hà Whirlpool là một thiên hà xoắn ốc có hình dạng như một xoáy nước.

Các sự kiện thiên văn 

Ngày 4 tháng 4 tới đây, bạn sẽ quan sát được Nguyệt thực toàn phần ở Việt Nam. Lần nguyệt thực toàn phần này sẽ quan sát được ở Việt Nam và thời gian cực điểm của nó kéo dài chưa tới 5 phút. Mặt Trăng sẽ bị che khuất từ 4:02 chiều ngày 4 tháng 4. Lúc 5:16 chiều, Mặt Trăng sẽ đi vào vùng bóng tối của Trái Đất.

Lúc 6:58 chiều nguyệt thực toàn phần bắt đầu. Mặt Trăng tiến vào vùng nửa tối lúc 4:02 chiều. Mặt Trăng tiến vào vùng bóng tối lúc 5:16 chiều. Giữa nguyệt thực lúc 7:01 tối. Mặt Trăng rời vùng bóng tối lúc 7:03 tối. Mặt Trăng rời hoàn toàn vùng bóng tối lúc 8:45 tối.

Bạn có thể quan sát nguyệt thực một cách dễ dàng bằng mắt thường, nó cũng giống như những khi bạn ngắm trăng rằm vào buổi tối vậy. Bạn có thể trang bị cho mình một cái ống dòm hay kính thiên văn, một cái máy chụp hình để có thể quan sát và chụp hình được rõ ràng bề mặt của Mặt Trăng. Bạn nhớ hãy theo dõi bản tin dự báo thời tiết trước và lựa chọn địa điểm rộng, thoáng để quan sát không bị trở ngại nhé.

Bạn có thể xem video của Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay về Nguyệt thực lần này để tìm hiểu nhiều hơn.

Tiếp theo là vào những ngày cuối tháng tư, bạn sẽ chiêm ngưỡng được vẻ đẹp của mưa sao băng Lyrid. Cực điểm của trận mưa sao băng Lyrid năm 2015 sẽ rơi vào đêm 22 và 23 tháng 4. Nếu bạn ở một nơi có điều kiện thời tiết tốt và không có ánh sáng đèn thành phố thì bạn có thể quan sát được khoảng từ 10 tới 20 sao băng mỗi giờ.

Cực điểm mưa sao băng Lyrid năm nay bạn sẽ quan sát được thoải mái mà không bị làm phiền bởi ánh trăng sáng, vì bữa đó là mùng 5 và mùng 6 tháng Ba âm lịch, nên trăng non đã lặn đi từ trước 9 giờ tối.

Những vệt sao băng của trận này sẽ xuất phát từ chòm sao Lyra (Đờn trời) hay một cách dễ dàng hơn là ngôi sao sáng màu trắng–xanh Vega (sao Chức Nữ). Sao Vega thuộc chòm sao Lyra sẽ mọc lên chân trời hướng đông bắc từ sau 10 giờ khuya, vì vậy bạn hãy nhìn về hướng đông bắc sau nửa đêm để quan sát những vệt sao băng tỏa ra từ đây nhé.

Các hành tinh buổi sáng 

Từ sau 10 giờ khuya trong những ngày tháng tư này, bạn hãy nhìn về bầu trời hướng đông nam để quan sát hành tinh Thổ mọc lên cùng với ngôi sao màu đỏ cam Antares thuộc chòm sao Scorpius (Bò cạp).

Rạng sáng ngày 9 tháng 4, Mặt Trăng sẽ giao hội gần với hành tinh Thổ và sao Antares.

Bạn có thể truy cập vào trang Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay để đọc trực tuyến và tải về tài liệu giúp bạn có thể quan sát các sự kiện thiên văn diễn ra hằng ngày.

Cảm ơn bạn đã chú ý theo dõi, hẹn gặp lại bạn trong các chương trình sau của Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

----------

Thực hiện video và nội dung : Anh Tuấn Nguyễn
Thuyết minh : Xoanh Nguyễn

Hình ảnh sử dụng trong video :

Người đếm những vì sao
Phạm Huy - Nhóm Nhiếp ảnh thiên văn
http://goo.gl/lSk26x

Trekking in Sapa, Vietnam
Go Travelling LTD
http://goo.gl/nQCefM

Biển Tân Thành
Lê Nguyễn Nhật Tân - Nhóm Nhiếp ảnh thiên văn
http://goo.gl/mX3NQi

Total Lunar Eclipse (NASA, Marshall, 12/10/11)
Alphonse Sterling
http://goo.gl/qYU0YR

Urania's Mirror - Virgo
Sidney Hall
http://goo.gl/wEoRYR

M87 jet
NASA and The Hubble Heritage Team (STScI/AURA)
http://goo.gl/0MQbLj

Total Lunar Eclipse (NASA, Marshall, 12/10/11)
Alphonse Sterling
http://goo.gl/qYU0YR

NASA | Lunar Eclipse Essentials
NASA Goddard
http://goo.gl/VKo4oF

Lyrid Meteor Shower 2013
Wesley Liikane
http://goo.gl/XjJA5E

Meteor Over Crater Lake
Brad Goldpaint (Goldpaint Photography)
http://goo.gl/txVI0Y

Hình minh họa bầu trời bởi phần mềm Stellarium